การตั้งตัวของพรรณไม้พื้นถิ่นในป่าฟื้นฟู บริเวณวนอุทยานภูพระ จังหวัดกาฬสินธุ์
Establishment of Native Tree Species in Reforestation Area at Phu Phra Forest Park, Kalasin Province



ศุภกัญญา พลหล้า, สราวุธ สังข์แก้ว และสถิตย์ ถิ่นกำแพง

บทคัดย่อ

พื้นที่ป่าผ่านการบุกรุกหากมีการป้องกันการเข้าใช้ประโยชน์ในพื้นที่เดิมได้สังคมพืชย่อมสามารถทดแทนและฟื้นกลับคืนสู่สภาพป่าดั้งเดิมได้ในตามช่วงเวลาและรูปแบบการฟื้นฟูที่แตกต่างกัน วัตถุประสงค์การศึกษาครั้งนี้ เพื่อต้องการทราบถึงโครงสร้างป่าและองค์ประกอบพรรณไม้ ระหว่างป่าฟื้นฟูกับป่าธรรมชาติ โดยวางแปลงถาวร ขนาด 100 เมตร x 100 เมตร จำนวน 1 แปลง ในแต่ละพื้นที่ศึกษา คือ ป่าเต็งรังธรรมชาติ พื้นที่ป่าเต็งรังทดแทนตามธรรมชาติ พื้นที่ป่าฟื้นฟูด้วยยูคาลิปตัส และสวนป่ายูคาลิปตัส ทำการติดเบอร์ต้นไม้ วัดขนาดและระบุชนิดไม้ต้น ที่มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางตั้งแต่ 2 เซนติเมตร ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนตุลาคม - พฤศจิกายน 2563 ผลการศึกษาพบว่า ความหลากชนิดไม้มีค่าสูงที่สุดในสวนป่ายูคาลิปตัส (40 ชนิด) รองลงมาคือ ป่าเต็งรังฟื้นฟูตามธรรมชาติ ป่าเต็งรังธรรมชาติและป่าเต็งรังฟื้นฟูด้วยยูคาลิปตัส มีจำนวน 28 27 และ 22 ชนิด ตามลำดับ ซึ่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับค่าดัชนีความหลากชนิดของ Shannon-Weiner โดยทั้งสี่พื้นที่ที่มีระดับความหลากหลายอยู่ในระดับต่ำ (1.69-2.55) ชนิดไม้ที่พบในสวนป่ายูคาลิปตัสส่วนใหญ่เป็นกลุ่มไม้พุ่มที่เข้ามาตั้งตัวได้ดีและถือเป็นไม้เด่น เมื่อพิจารณาจากดัชนีค่าความสำคัญ เช่น พลับพลา (Microcos tomentosa) หมักหม้อ (Rothmannia eucodon) และยอป่า (Morinda coreia) แตกต่างจากภายในป่าเต็งรัง และป่าเต็งรังฟื้นฟูตามธรรมชาติและด้วยการปลูกยูคาลิปตัส ที่ส่วนใหญ่พรรณไม้เด่นยังคงเป็นกลุ่มไม้ดั้งเดิม เช่น เต็ง (Shorea obtusa) ประดู่ป่า (Pterocarpus macrocarpus) เหียง (Dipterocarpus obtusifolius) รักใหญ่ (Gluta usitata) และกระบก (Irvingia malayana) พื้นที่หน้าตัดของต้นไม้มีความแตกต่างกันระหว่างพื้นที่ โดยสวนป่ายูคาลิปตัสมีพื้นที่หน้าตัดสูงที่สุด (134.34 ตารางเมตรต่อเฮกแตร์) ขณะที่ป่าฟื้นฟูด้วย ยูคาลิปตัส มีค่าความคล้ายคลึงกับป่าธรรมชาติ สูงที่สุด (ร้อยละ 55.81) รองลงมาคือป่าทดแทนรุ่นสอง (ร้อยละ 50.98) ซึ่งนับว่าไม่แตกต่างกันมากนัก แสดงให้เห็นว่าการใช้ยูคาลิปตัสฟื้นฟูป่าเต็งรังเสื่อมโทรมนั้นอาจไม่มีความจำเป็น อย่างไรก็ตาม ขนาดพื้นที่หน้าตัดของยูคาลิปตัสที่มีมากตามการเติบโตนั้นอาจนำมาใช้ส่งเสริมในการใช้ประโยชน์ไม้ในอนาคต

Abstract

The degraded forests may increase their natural forest recovery if they were protected from the land utilizing, however, the success differed among the period of times and forest restoration patterns. This study aimed to clarify the forest structure and species composition between the forest restoration and natural forest. A 1-ha permanent plot,100 m ? 100 m, was established in each area, natural deciduous dipterocarp forest (DDF), natural succession of degraded DDF, restoration forest by Eucalytus camaldulensis and Eucalytus camaldulensis plantation, respectively. All trees with diameter at breast height (DBH) larger than 2 cm were tagged, measured and species identified during October to November 2020 The results showed that highest species rich was found in the Eucalytus camaldulensis plantation (40 species) and followed by natural succession of degraded DDF, DDF and forest restoration by Eucalytus camaldulensis, 28, 27 and 22 species, respectively. The diversity index based on Shannon-Weiner also showed the same tendency, however, low diversity was detected in all sites (H/= 1.69-2.55). Shrub and shrubby tree species had high established and became dominance species in the Eucalytus camaldulensis plantation, for instant, Microcos tomentosa, Rothmannia eucodon, and Morinda coreia. Contrasting within the DDF and forest restoration by Eucalytus camaldulensis, the native species mostly dominance such as Shorea obtusa, Pterocarpus macrocarpus, Dipterocarpus obtusifolius, Gluta usitata, and Irvingia malayana. Tree basal areas also showed the strongly different among the sites. The highest was found in the Eucalytus camaldulensis plantation (134.34 m2.ha-1). While, the similarity index showed that the similarity of forest restoration by Eucalytus camaldulensis and natural succession of degraded DDF into the natural DDF was almost the same, 55.81 and 50.98, respectively. Indicating that it may no need to plant Eucalytus camaldulensis, only allowed the natural process. However, large amount of basal area or large tree of Eucalytus camaldulensis may useful for further utilization.